Με τον προσφάτως ψηφισθέντα νόμο 5301/2026 (επισυναπτόμενο αρχείο) επέρχεται σειρά τροποποιήσεων στο ισχύον εθνικό φορολογικό πλαίσιο, με κυριότερες όλων: τον εξορθολογισμό των επιβαλλόμενων υπέρογκων προστίμων του άρθρου 53 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, την εισαγωγή του θεσμού των Φορολογικών Δεσμευτικών Απαντήσεων (ΦΔΑ) και την αυστηροποίηση του καθεστώτος απαγόρευσης διενέργειας συναλλαγών με μετρητά για αγαθά ή υπηρεσίες αξίας ίσης ή μεγαλύτερης των 500 ευρώ. Παράλληλα με την ανάλυση των σημαντικότερων άρθρων του ψηφισθέντος νόμου παρατίθενται και οι επίσημες συνοπτικές θέσεις/παρατηρήσεις της ΕΣΕΕ, έτσι όπως αυτές κατατέθηκαν στη διάρκεια διαβούλευσής του.
Ειδικότερα:
Άρθρο 36 – Φορολογικές Δεσμευτικές Απαντήσεις (ΦΔΑ):
Εισάγεται για πρώτη φορά στο εθνικό φορολογικό μας σύστημα ο θεσμός των Φορολογικών Δεσμευτικών Απαντήσεων, βάσει του οποίου κάθε Φυσικό ή Νομικό πρόσωπο μπορεί να ζητήσει πριν από την πραγματοποίηση μιας συναλλαγής ή επιχειρηματικής επιλογής, την επίσημη ερμηνεία/ανάλυση της ισχύουσας εθνικής, ενωσιακής και διεθνούς νομοθεσίας από τη φορολογική διοίκηση, εφόσον βεβαίως προκύπτει ύπαρξη ερμηνευτικού κενού. Στόχος της συγκεκριμένης διεθνώς εφαρμοσμένης πρακτικής είναι η άρση της αβεβαιότητας και η διευκόλυνση της λήψης επενδυτικών αποφάσεων. Οι ΦΔΑ εκδίδονται από τον Διοικητή της ΑΑΔΕ εντός 150 ημερών (ή ταχύτερα με αίτημα επίσπευσης) και είναι δεσμευτική για τη Φορολογική Διοίκηση, ενώ για το παραδεκτό της αίτησης απαιτείται ελάχιστο παράβολο 3.500 ευρώ, με το συνολικό του ύψος να κυμαίνεται από 10.000 – 50.000 ευρώ, αναλόγως της πολυπλοκότητας, του μεγέθους της επιχείρησης και λοιπών παραμέτρων. Το άρθρο τίθεται σε ισχύ από 1/10/2026 και οι ΦΔΑ δημοσιεύονται ανωνυμοποιημένες στην ιστοσελίδα της ΑΑΔΕ.
Επισημάνσεις ΕΣΕΕ: Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία κινείται μεν στη σωστή κατεύθυνση μείωσης του γραφειοκρατικού κόστους των επιχειρήσεων, ωστόσο το προβλεπόμενο παράβολο (10.000€ – 50.000€, με ελάχιστο παραδεκτό όριο τα 3.500€) είναι απαγορευτικό για τις μικρότερες επιχειρήσεις, με τον κίνδυνο θέσπισης ενός θεσμού 2 ταχυτήτων να είναι πλέον ορατός. Προκειμένου να αποτραπεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο, το ποσό του παραβόλου θα πρέπει να κλιμακώνεται, αναλόγως του τζίρου ή της Νομικής μορφής των επιχειρήσεων.
Άρθρο 37 – Αλλαγές στο ύψος των προστίμων του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας:
– Με την τροποποίηση του άρθρου 53 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ΚΦΔ, ν.5104/2024) μειώνονται στα 100€ τα πρόστιμα των 250€ & 500€ της Ε. 2059/2025 για εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις ΦΠΑ, από τις οποίες δεν προκύπτει υποχρέωση καταβολής φόρου. Η ισχύς του άρθρου 37 έχει αναδρομική ισχύ από τις 19/4/2024.
– Καταργείται αναδρομικά το πρόστιμο για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ, ύψους 100€ (άρθρα 47α – 47δ Κώδικα ΦΠΑ).
– Δεν επιβάλλεται πρόστιμο σε εκπρόθεσμες αρχικές ή τροποποιητικές δηλώσεις παρακρατούμενου φόρου και έμμεσων τελών/εισφορών/φόρων (πλην ΦΠΑ και Φόρου Μεταβίβασης Ακινήτων), όταν η προς καταβολή υποχρέωση δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
– Οι νέες ευεργετικές ρυθμίσεις για ΦΠΑ και παρακρατούμενους φόρους έχουν αναδρομική ισχύ από 19/4/2024, ενώ πιθανώς επιβαλλόμενα πρόστιμα ακυρώνονται ή τροποποιούνται. Τα μη οφειλόμενα πλέον ποσά διαγράφονται, συμψηφίζονται ή επιστρέφονται, εφόσον έχουν ήδη εισπραχθεί.
– Δεν επιβάλλονται τα πρόστιμα του άρθρου 53 για εκπρόθεσμες δηλώσεις που υποβάλλονται για λογαριασμό ανηλίκου, ή από ενήλικο για υποχρεώσεις που ανάγονται σε έτος κατά το οποίο ήταν ανήλικος. Η απαλλαγή καλύπτει και τη δήλωση εισοδήματος του γονέα, κατά το μέρος που αφορά εισόδημα ανήλικου τέκνου που προστίθεται στο δικό του.
Επισημάνσεις ΕΣΕΕ: Το άρθρο 37 εξορθολογίζει μεν τα πρόστιμα του ΚΦΔ, εξαλείφοντας τις υπέρμετρες επιβαρύνσεις για μηδενικές ή πιστωτικές δηλώσεις, ωστόσο εξακολουθεί να υφίσταται η ασάφεια στο επίμαχο άρθρο 53 μεταξύ υποχρεωτικής και προαιρετικής υποβολής δηλώσεων. Αυτό στην πράξη σημαίνει πως συνεχίζει να υφίσταται ο νομικός κίνδυνος επιβολής κυρώσεων σε φορολογουμένους, οι οποίοι εκ του νόμου δεν υποχρεούνται στην υποβολή των εν λόγω δηλώσεων (π.χ. μηδενικές παρακρατήσεις).
Άρθρα 38 & 77:
Οι διατάξεις των συγκεκριμένων άρθρων αυστηροποιούν το πλαίσιο συναλλαγών με μετρητά, επιβάλλοντας υποχρεωτική χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών για ποσά ίσα ή μεγαλύτερα των 500 ευρώ, καθώς με τις ψηφισθείσες αλλαγές το όριο συναλλαγής θα υπολογίζεται συνολικά και δεν θα υπάρχει η δυνατότητα επιμερισμού/«σπασίματός» του σε μικρότερης αξίας παραστατικά. Η μέχρι σήμερα πρακτική κατακερματισμού της αξίας των μεγάλων συναλλαγών σε μικρότερα ποσά αντικαθίσταται από την αντιμετώπιση – από πλευράς φορολογικής διοίκησης – της συνολικής αξίας της συναλλαγής ως μίας ενιαίας οικονομικής πράξης. Τα επιβαλλόμενα πρόστιμα σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης είναι επίσης αυστηρότερα, διαμορφούμενα στο διπλάσιο της αξίας της συναλλαγής άνω των 500 ευρώ που πραγματοποιήθηκε παρατύπως με μετρητά και όχι με ηλεκτρονικά μέσα. Στο παραπάνω πλαίσιο εντάσσεται και η αντικατάσταση του όρου «φορολογικό στοιχείο» με τον αντίστοιχο της «συναλλαγής».
Επισημάνσεις ΕΣΕΕ: Διατήρηση του όρου «φορολογικό στοιχείο» ως έχει, καθώς η διατύπωση «ενιαία συναλλαγή» εγείρει ερμηνευτικά ζητήματα, ελλοχεύοντας ο κίνδυνος επιβολής προστίμων χωρίς υπαιτιότητα των επιχειρήσεων, μόνο και μόνο επειδή δεν μπορούν να αποδείξουν την καλή τους πίστη σε πολυσύνθετες εμπορικές πράξεις. Μπορεί η διαφάνεια των συναλλαγών να αποτελεί βασική παράμετρο του υγιούς ανταγωνισμού, ωστόσο δεν θα πρέπει να λησμονείται το γεγονός πως η ολοένα και μεγαλύτερη εξάρτηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων από τραπεζικές υπηρεσίες επιφέρει διόγκωση του λειτουργικού τους κόστους (τραπεζικές προμήθειες, χρεώσεις συναλλαγών, αναβάθμιση ψηφιακών υποδομών), καθιστώντας τις περισσότερο ευάλωτες στον διεθνή ανταγωνισμό.
Άρθρα 40 & 41: Εισάγονται βελτιώσεις στο ελάχιστο τεκμαρτό φορολογητέο εισόδημα για τους κατόχους άδειας επαγγελματίας πωλητή σε λαϊκές αγορές (ΚΑΔ 47.81.10.02 & 47.89.10.02), όπως η μείωση του ορίου του κατά -30% για τα εισοδήματα του 2025 και η κατάργηση της προσαύξησης +5% επί της υπέρβασης του μέσου όρου του κύκλου εργασιών του ΚΑΔ δραστηριοποίησης.
Επισημάνσεις ΕΣΕΕ: Στο πλαίσιο των συνεχών βελτιώσεων και εξαιρέσεων κλάδων και επαγγελμάτων από το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα (ν. 5073/2023), το οποίο προκαλεί στρεβλώσεις και άδικες οικονομικές επιβαρύνσεις στο υγιές επιχειρείν, επιβάλλεται η ρητή εξαίρεση των Ατομικών εμπορικών επιχειρήσεων. Η υλοποίηση του αιτήματός μας συνιστά στην πραγματικότητα μία έμπρακτη επιβράβευση των καθόλα νόμιμων επιχειρηματιών που διαθέτουν «φυσική» έδρα και εμπίπτουν στο σύνολο των υποχρεώσεων του εγχώριου φορολογικού συστήματος.